Yığılca arısı nedir?
Yığılca arısı, resmî adıyla Yığılca Bal Arısı Ekotipi, Düzce'nin Yığılca ilçesine özgü yerli bal arısıdır. Anadolu arısının (Apis mellifera anatoliaca) bir ekotipi olarak 25 Ekim 2022 tarihli, 31994 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğle tescil edilmiştir. Düzce Üniversitesi'nin 2011'den bu yana yürüttüğü araştırmalar, arının morfolojik, genetik ve davranışsal olarak diğer popülasyonlardan ayrıldığını göstermiştir.
- Resmî ad
- Yığılca Bal Arısı EkotipiApis mellifera anatoliaca
- Tescil
- 25 Ekim 2022Resmî Gazete 31994, Tebliğ 2022/27, Ek-74
- Bal verimi (tescil eki)
- 29,2 – 35,9 kgkoloni başına yıllık ortalama
- Kışlama yeteneği
- %94yaşama gücü de %94
- Görünüm
- Koyu gri vücutdil 6,25–6,89 mm · kubital indeks 2,01–2,30
- Koruma
- 15 km yarıçaplı izole bölge2017'den beri, Yığılca
Yığılca arısı ne zaman ve nasıl tescil edildi?
Yığılca arısının farklılığı ilk olarak 2007'de M. Kekeçoğlu'nun doktora teziyle ortaya kondu. Düzce Üniversitesi Arıcılık Araştırma, Geliştirme ve Uygulama Merkezi (DAGEM) 2011'den itibaren morfolojik, biyolojik, genetik ve davranışsal çalışmalar yürüttü. [kaynak] Başvuru, Düzce İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından Düzce Üniversitesi ve Düzce Arı Yetiştiricileri Birliği iş birliğiyle yapıldı.
Tarım ve Orman Bakanlığı Evcil Hayvan Genetik Kaynakları Ulusal Tescil Komitesi, 26 Mayıs 2022 tarihli toplantısında tescili uygun buldu. [kaynak] Karar, 25 Ekim 2022 tarihli ve 31994 sayılı Resmî Gazete'de Tebliğ No: 2022/27 ile yayımlandı; ekotipin özellikleri tebliğin 74 numaralı ekinde yer aldı. [kaynak]
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 2007 | Yığılca arısının farklılığı ilk kez bir doktora teziyle ortaya konur. |
| 2009 | Düzce Üniversitesi DAGEM kurulur; uygulama sahası Yığılca'dadır. |
| 2011 | DAGEM, Yığılca arısı üzerinde sistematik araştırmalara başlar. |
| 27 Eylül 2017 | Yığılca'da 15 km yarıçaplı izole bölge oluşturulur; başka ırk ve ekotiplerin girişi yasaklanır. |
| 26 Mayıs 2022 | Ulusal Tescil Komitesi tescili uygun bulur. |
| 25 Ekim 2022 | Tescil, 31994 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanır. |
Resmî tescil ekindeki değerler
Tescil ekinde (Ek-74) Yığılca Bal Arısı Ekotipi için bildirilen başlıca değerler aşağıdadır. Değerler, farklı çalışmalarda bildirilen ortalamalardır. [kaynak]
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Bal verimi | 29,22 ± 6,49 – 35,85 ± 7,94 kg/koloni/yıl |
| Yaşama gücü | %94 |
| Kışlama yeteneği | %94 |
| Oğul eğilimi | %49,86 ± 18,00 |
| Savunma (hırçınlık) | Ortalama 30,3 iğne/koloni/dakika (20–39) |
| Polen toplama | Ortalama 357 g/koloni/gün (64–520) |
| İlkbahar gelişimi | 8 → 10 → 11 arılı çerçeve (30 Nisan → 11 Haziran 2019) |
| Vücut rengi | Koyu gri |
| Dil uzunluğu | 6,25 – 6,89 mm |
| Ön kanat uzunluğu | 9,26 – 9,965 mm |
| Kubital indeks | 2,01 – 2,30 |
Yığılca arısının özellikleri nelerdir?
Araştırmalarda öne çıkan özellikler, arının Yığılca'nın kısa ve yoğun nektar akımlarına nasıl uyum sağladığını gösterir:
- Kestane ve orman gülüne ayarlı takvim: Tescil ekine göre arının nektar toplama döngüsü, bölgenin ana kaynakları olan kestane ve orman gülünün çiçeklenmesine uyumludur. [kaynak]
- Nektar akımında bal depolama: Karşılaştırmalı bir çalışmada Yığılca kolonilerinin nektar akımı sırasında kuluçka alanını daraltıp yoğun biçimde bal depoladığı ve daha derin petek gözleri ördüğü gözlemlenmiştir. Aynı çalışmada akımdan sonra arı nüfusunun belirgin şekilde azaldığı da not edilmiştir. [kaynak]
- Yüksek kışlama ve yaşama gücü: Resmî tescil ekinde kışlama yeteneği ve yaşama gücü %94 olarak verilmiştir. [kaynak]
- Güçlü propolis üretimi: Beş popülasyonun karşılaştırıldığı bir çalışmada Yığılca arısı, koloni başına yıllık 111,6 ± 27,5 g ile en yüksek propolis üretimini göstermiştir. [kaynak]
- Ayırt edici morfoloji: 2.641 işçi arının incelendiği bir çalışmada koloniler %92,6 doğrulukla sınıflandırılmış; Yığılca, diğer gruplardan en belirgin ayrılan popülasyonlardan biri olmuştur. [kaynak]
- Hijyenik davranış için seleksiyon: Hijyenik davranış yönünde seçilen kolonilerde 24 saatte %94,5–97,6 temizleme oranları bildirilmiştir. [kaynak]
Arıcılar neden Yığılca arısını tercih ediyor?
Ormanlık bölgelerde nektar akımları çoğu zaman kısa ve yoğundur: ıhlamur birkaç haftada, kestane yaz ortasında kısa bir pencerede çiçek açar. Akım başladığında yavru yetiştirmekten çok bal depolamaya yönelen bir arı, bu kısa pencereyi daha iyi değerlendirir. Yerli bir ekotip, geliştiği bölgenin kışına, ilkbahar dalgalanmalarına ve bitki takvimine de zaten uyumludur.
Bu yüzden özellikle Batı Karadeniz'de ve benzer orman ekosistemlerinde arıcılık yapanlar, ana arılarını yenilerken Yığılca arısı hattını tercih eder.
Bilmeniz gerekenler
Her ekotipin güçlü yanlarının yanında yönetim gerektiren yanları da vardır. Yığılca arısında resmî verilerde oğul eğilimi yaklaşık %50'dir ve bir çalışmada nektar akımından sonra arı nüfusunun belirgin şekilde azaldığı gözlemlenmiştir. [kaynak] İlkbaharda oğul kontrolü ve akım sonrası koloni gücünün izlenmesi, Yığılca arısıyla verimli çalışmanın parçasıdır.
Oğul veren bir koloni işini bırakmaz: yeni ana arısıyla yavru alanını yeniden kurar. Yandaki kare, arılığımızda oğul veren bir kolonide sonradan oluşan yavru alanını gösteriyor.
Yığılca arısı, Anadolu ve Kafkas arısından nasıl ayrılır?
Yığılca arısı ayrı bir ırk değil, Anadolu arısının yerel bir ekotipidir. Kafkas arısı ise ayrı bir alt türdür. Aşağıdaki tablo genel bir karşılaştırma sunar:
| Yığılca arısı | Anadolu arısı | Kafkas arısı | |
|---|---|---|---|
| Bilimsel ad | A. m. anatoliaca (Yığılca ekotipi) | A. m. anatoliaca | A. m. caucasica |
| Yayılış | Yığılca, Düzce | Anadolu geneli, çok sayıda yerel ekotip | Kafkasya ve Kuzeydoğu Anadolu |
| Resmî durum | 2022'de ekotip olarak tescilli | Alt tür | Alt tür |
| Dil uzunluğu | 6,25–6,89 mm (tescil eki) | Popülasyona göre değişir | Uzun dilli olarak bilinir |
| Öne çıkan | Kestane ve orman gülü döngüsüne uyum, akımda yoğun depolama | Farklı iklimlere uyum | Sakin mizaç ve uzun dil ile bilinir |
Saf Yığılca arısı nasıl korunur?
Bir ekotipin saflığını korumanın yolu, çiftleşmeyi kontrol etmektir. Ana arı havada 8–15 erkek arıyla çiftleşir; [kaynak] bölgeye dışarıdan farklı ırktan ana arı ya da koloni getirilmesi, zamanla yerel genlerin seyrelmesine yol açar. 2023'te yayımlanan bir çalışma, Düzce'deki arı popülasyonlarında ana arı ticaretine bağlı genetik karışma tespit etmiştir. [kaynak]
Bu yüzden Yığılca'da 2017'den beri 15 km yarıçaplı bir izole bölge uygulanıyor ve başka ırkların girişi yasak. [kaynak] 2024 tarihli Arıcılık Yönetmeliği de izole bölgelerin en az 15 km yarıçaplı olmasını ve dışarıdan arı girişinin yasaklanmasını düzenliyor. [kaynak] Halk elinde koruma projesi kapsamında 49 arıcının 2.605 kolonisi destekleniyor. [kaynak] Yığılca arısı yetiştiren arıcılar:
- Damızlığı yerel kolonilerden seçer,
- Bölgeye farklı ırktan ana arı ve koloni sokmaktan kaçınır,
- Ana arı üretiminde çiftleşme bölgesini ve erkek arı kolonilerini bilinçli yönetir.
Ana arı satın alırken satıcınıza arıların kökenini, damızlık hattını, çiftleşmenin yapıldığı bölgeyi ve Bakanlık ana arı üretim izni ile işletme kodunu sormanız en sağlıklı yoldur.
Yığılca ana arı nereden alınır?
Yığılca arısıyla çalışmak isteyen arıcılar için Yığılca'daki arılığımızda çiftleşmiş ana arı, paket arı ve 10 çıtalık koloni hazırlıyoruz. 2027 sezonu için çiftleşmiş ana arı fiyatı 1.500 TL / adet (yol (kargo) ücreti hariç), en az 2 adet; teslim mayıs ayının ilk haftası. Ayrıntılar Yığılca ana arı ve paket arı ve koloni sayfalarında, tüm fiyatlar fiyat listesinde.
Sık sorulan sorular
Yığılca arısı hangi ırktır?
Yığılca arısı, Anadolu arısının (Apis mellifera anatoliaca) bir ekotipidir. Yani ayrı bir tür değil; Anadolu arısının, Yığılca'nın iklim ve florasına uyum sağlamış yerel bir popülasyonudur.
Yığılca arısı ne zaman tescil edildi?
Yığılca arısı ekotipinin tescil kararı 25 Ekim 2022'de Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Tescil, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı adına yapılmıştır.
Yığılca arısı uysal mıdır?
Resmî tescil ekinde savunma davranışı ortalama 30,3 iğne/koloni/dakika olarak verilmiştir, ancak başka ırklarla karşılaştırmalı bir değer yoktur. Mizaç koloniden koloniye, ana arının çiftleştiği erkek arılara ve bakım koşullarına göre değişir; her işlemde koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
Yığılca arısı oğul verir mi?
Evet. Resmî tescil ekinde oğul eğilimi yaklaşık %50 (%49,86 ± 18,00) olarak bildirilmiştir; 2012 tarihli bir çalışmada da 10 Yığılca kolonisinin 4'ü önlemlere rağmen oğul vermiştir. Bu nedenle ilkbaharda düzenli kontrol ve oğul yönetimi önemlidir.
Yığılca arısı diğer arılardan 3 kat fazla bal mı verir?
Bu sık tekrarlanan iddia, 2012 tarihli tek yıllık bir denemeye dayanır: 4 Yığılca kolonisi ortalama 10,83 kg bal verirken Kafkas melezi koloniler 3,61 kg, Anadolu melezi koloniler 6,98 kg vermiş ve fark yalnızca Kafkas melezine göre anlamlı bulunmuştur. Resmî tescil ekinde ise ortalama bal verimi koloni başına yılda 29,2–35,9 kg olarak verilmiştir. “3 kat” genellemesi bu nedenle yanıltıcıdır.
Yığılca arısı başka bölgelerde yetiştirilebilir mi?
Evet, ancak ekotipler geliştikleri bölgenin koşullarına uyumludur. Farklı iklimlerde performans değişebileceği için az sayıda koloniyle deneyerek başlamanızı öneririz.
Saf Yığılca ana arısı nasıl anlaşılır?
Dışarıdan bakarak kesin anlaşılamaz. Ana arının hangi arılıkta, hangi damızlık hattan üretildiğini ve çiftleşmenin hangi bölgede yapıldığını satıcınıza sorun. Kesin ayrım için morfometrik ve genetik analiz gerekir.
Kaynaklar
- Resmî Gazete, 25.10.2022, Sayı 31994 — Tebliğ No: 2022/27
- Resmî Gazete, 25.10.2022 — Ek-74: Yığılca Bal Arısı Ekotipi tescil eki
- Düzce İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — “Yığılca Bal Arısı Tescillendi”
- Yığılca Belediyesi — “Yığılca Bal Arısı Tescillendi”
- Gösterit ve ark. (2012), Süleyman Demirel Üniv. Ziraat Fak. Dergisi — Yığılca, Anadolu ve Kafkas melezi arıların karşılaştırılması
- Gür, Soysal, Kekeçoğlu (2018) — Morfometrik sınıflandırma çalışması
- Kekeçoğlu ve ark. (2020), Ankara Üniv. Tarım Bilimleri Dergisi — Propolis üretimi
- Bir ve Kekeçoğlu (2023) — Düzce arı popülasyonlarında genetik karışma
- Tarım ve Orman Bakanlığı HAYGEM — Ana Arı Yetiştiriciliği
- Kekeçoğlu ve ark. (2016), Uludağ Arıcılık Dergisi — Hijyenik davranış seleksiyonu
- Arıcılık Yönetmeliği, Resmî Gazete 23.05.2024, Sayı 32554
- Düzce Postası — “Yığılca ana arısında genetik miras koruma altında”